zACHwyty póki co sobie tutaj zostają, będę przechowywać je też we wdzięcznej pamięci (komputera).

Jean-Christophe Spinosi znalazł przepis na Vivaldiego poza sztampą, schematem, nudą powierzchownej i przewidywalnej powtarzalności, z wyrazistymi i zarazem niejednoznacznymi, a przez to bliskimi ludzkiej naturze postaciami. Słyszalnie zgłębił tę partyturę po najdrobniejsze szczegóły, przepuścił przez swoją wrażliwość, nie tracąc przy tym dramaturgicznego oglądu całości. Właśnie: „całość” to kluczowe słowo. Wszyscy, którzy weszli wczoraj na scenę, stanowili jeden sprawnie działający, poruszający się w tym samym tempie i kierunku organizm. Kunsztownie grający i śpiewający, dysponujący mnóstwem odcieni artykulacyjnych i emocjonalnych. Organizm o ambicjach wyrafinowanego kameralnego muzykowania. Trochę tylko martwiłam się, na ile te subtelności, które z bliska chłonęło się z każdym taktem, można odebrać w dalekich rzędach. Kolega, który przesiadł się na drugą część z tyłu na przód sali, stwierdził że to jakby trafić z ziemi do nieba.

Jean-Christophe Spinosi ujął mnie swoim buzującym entuzjazmem. Jego mina i całe ciało mówiły donośnie: „Rany, ludzie, patrzcie i dziwcie się, jakie to piękne!” Chwilami miało się wrażenie, że z trudem powstrzymuje się, by nie wyskoczyć z butów, a mikrofon, który za nim stał, też nie wydawał się być bezpieczny.
Świetnie prowadził wokalistów – wychodził do nich, dosłownie i w przenośni, wsłuchiwał się w niuanse, symultanicznie tłumaczył rękami orkiestrze, co wysłyszał. Takie przykładanie ucha do duszy postaci. Śpiewacy chętnie się w to bawili, odsłaniając głosami coraz to nowe meandry charakterów. Dzięki temu zrobił się z tego film bardzo kolorowy, nie czarno-biały. Zresztą kiedy miny dyrygenta mówią: „Ale świetnie śpiewasz / wiem, że zaraz mnie zachwycisz / ale ci wyszła fraza / co za barwa / chyba cię ozłocę”, to jak zapał śpiewaka może nie urosnąć?

No właśnie, śpiewacy. Świetny, wyrównany zespół, słabe ogniwa: brak.
Maria Grazia Schiavo wiła się wczoraj na scenie jak wąż, ale wąż zaklinający otoczenie, bo przecież nie zaklinany. Całe ciało jak zwykle w akcji, łącznie z kolanami, biodrami i rękami – efekt równie wszechobejmujący. Z jednej strony to rasowe wokalne zwierzę (wspaniały instynkt, brak wątpliwości na scenie i wynikająca z tego siła przekonywania), z drugiej strony – postępujące wyrafinowanie środków wokalnych. Maria Grazia śpiewa coraz lepiej, coraz lepiej kreuje, coraz więcej w niej odcieni. Wczoraj to wyrzucała nas w kosmos prądotwórczymi ariami, to koiła aksamitnym liryzmem. Przy arii zamykającej część pierwszą napięcie rosło z każdym taktem, Jean-Christophe purpurowiał z emocji, a publiczność eksplodowała owacją. Głos ma w świetnej formie, wbrew temu, co próbowała zasugerować przed jedną z arii dramatycznie odkasłując i kręcąc głową, że jest źle. Było świetnie. To urodzona zwyciężczyni – gwałtowny gest, jakim przewraca nuty, jej wzrok po odśpiewaniu arii mówią same za siebie. Bardzo mi się podobało, że jako męski bohater nie próbowała pójść w sztampę – tzn. ręce w kieszeniach, nogi rozstawione, srogi wyraz twarzy i oto z kobiety mamy faceta. Pokazała, że wszystko można wyrazić głosem.
Robercie Invernizzi wczoraj rola szczęśliwie dała sporo momentów, w których mogła emanować swoim najszlachetniejszym wokalnym aksamitem. Aż było mi szkoda, że każda dramatyczna aria, którą wykonuje, też bardzo dobrze zresztą, nie jest arią liryczną. Bo to nie jest głos, który chciałby ciąć powietrze, on żyje z nim w idealnej symbiozie, wydając na świat niewiarygodną wręcz liczbę odcieni liryzmu. Słuchanie Roberty to jak subtelne strojenie duchowego potencjometra, człowiek robi się od tego wrażliwszy. Jej właśnie zawdzięczam najwięcej wzruszeń.
Kontratenor David DQ Lee, Koreańczyk, pokazał przepiękny dźwięczny głos, zachwycający w momentach lirycznych, ale i z potencjałem dramatycznym. Niezwykły kunszt śpiewania długich dźwięków – chciałoby się, by trwały i trwały, takich nigdy dosyć. Z CV wynika, że to śpiewak bardzo wszechstronny. Z jednej strony kusi mnie, by napisać, że rodzaj obecności na scenie wskazuje na duży talent komiczny, z drugiej trudno zignorować przekonujący liryzm i momenty bardzo eteryczne. Jednoznacznie za to mogę napisać o jego radości śpiewu, na którą bardzo przyjemnie było patrzeć. Podobnie jak na radość Jennifer Holloway, mezzosopranistki. Dysponuje ciemnym głosem i to dzięki niej po raz kolejny uświadomiłam sobie, jak dobrze w operze działa umowność. Dorzucając nieco szorstkości, wyczarowała postać kobiecą pełną gębą, z tych dziarskich, zwartych i aktywnych. A jak już jesteśmy przy szorstkości, to w tej kategorii przodował bas, Christian Senn. Wspaniały, wyrazisty, szorstki jak gruboziarnisty papier ścierny. Dał w swojej postaci popis bezwzględności, despotyzmu i wredoty. Jakby tego było mało pod koniec, nie dostawszy czego chciał, na chwilę wysubtelniał – i słuchanie tego też było nie lada przeżyciem!
Rolę ojca śpiewał natomiast emanujący wrażliwością, momentami nawet pewną kruchością, tenor Tilman Lichdi. W jego wydaniu był to mężczyzna dojrzały, w którym równoważą się z pożytkiem dla niego i otoczenia cechy męskie i żeńskie. Mądry, empatyczny i wrażliwy.

Ale te wszystkie te wokalne i orkiestrowe wspaniałości byłyby niczym, gdyby nie porywający całokształt. Obie części minęły mi jak chwila, choć całość trwała ok. 2 h + 1,5 h (niepełne). Od pierwszego do ostatniego dźwięku było to przebywanie w innym wymiarze, w poczuciu bezczasu, zagęszczonego i zintensyfikowanego istnienia. Tak właśnie działa wehikuł opery.

PS. Recenzja Jacka Hawryluka

Mohammed’s son pores over words,
and points out this and that,
but if his chest is not soaked dark with love,
then what?

The Yogi comes along in his famous orange,
but if inside he is colorless, then what?
—KABIR, THE KABIR BOOK

To najbardziej inspirujące życzenia noworoczne, jakie w tym roku dostałam. Wszystkim muzyki, miłości i kolorów inside

Marc Minkowski wparował po przerwie na scenę, gorąco witany przez publiczność, i odwracając się w stronę orkiestry po ukłonie, zasunął z półobrotu aż nadto znanym motywem: „ta ta ta taaaaa, ta ta ta taaaaa”. Zdążyłam jeszcze tylko pomyśleć „No tak, lecimy z Beciem”. A potem do końca już gnałam z tą muzyką jak rwącą rzeką. Ileż tam się działo! Muzyka Żywa przez bardzo duże Ż. Moc żywiołów i ten, który się nie lęka, czyli Marc Minkowski. Jazda bez trzymanki. I było widać, jak wielką sprawia jemu i orkiestrze radość, jak chętnie muzycy przystają na to „szaleństwo”. I ta niewyobrażalna, wypływająca z muzyki, kreatywność ruchowa MM, która przekłada się potem na artykulację i brzmienie. Zagrzewanie poszczególnych grup instrumentów „do walki”. Kontrasty, zaskoczenia. Bezustanne dorzucanie do pieca. To już nie było, jak w II Symfonii, mruganie kącikiem oka, to było miotanie żywiołami. Kąpiel w czystej energii. Wyszłam z niej jak nowa. A Filharmonię Pomorską było wczoraj chyba świetnie widać z kosmosu, tak świeciła energią tego koncertu.

Bach to muzyka „od święta” – tak cenna, że dawkuję ją sobie oszczędnie. Słyszę w niej duchowy wgląd i szeroki horyzont, spokój, pogodną akceptację i pewność. Jest tak doskonała w formie i zdecydowana w wypowiedzi, że broni się nawet w średnich wykonaniach, nie poddaje się wyjałowieniu. Wydawałoby się, że brakiem pokory będzie w obliczu takiej doskonałości podejście skrajnie indywidualne, że Bach się zdenerwuje, odmówi współpracy, zatrzaśnie tajemne drzwi, których zwykle uchyla. Ku mojemu zaskoczeniu nic takiego się nie stało. Sirkka-Liisa nie rozsadziła bachowskiej formy, przeciwnie – doskonale ją zrealizowała. Bach się nie obraził, ale wszedł z nią w synergetyczną relację. Co go do tego skłoniło? Chyba odwaga bezwarunkowego otwarcia się przed słuchaczami, dojrzałość, moc artystycznego i duchowego przekazu. Na taki subiektywizm może sobie pozwolić mało kto, bo też trzeba uwewnętrznić tę muzykę, przyjąć ją do własnego krwiobiegu. Bachowskie płytki krwi rosną powoli, transfuzja nie jest możliwa. A żeby zagrać jak Sirkka-Liisa w październikowy wieczór u Dominikanów, trzeba mieć Bacha we krwi. Czułam, że podczas tego wykonania i moja krew płynie Bachem, że oddycham nim, pulsuję, wznoszę się na energetyczne wyżyny. To było również doznanie fizyczne, odczuwalna zmiana fizjologii.

W trakcie koncertu przypomniała mi się jedna z moich ulubionych wypowiedzi Piotra Kamińskiego, który kiedyś pisał na blogu Doroty Szwarcman, że sporo wykonawców podcina Bachowi nogi, że ma on u nich „tylko skrzydła, a nie ma nóg”, „anielski jest, aż mdło”. I dalej: „A dla mnie Bach musi sięgać od nieba do ziemi, czarnej gleby, musi być chłopski, czarnoziemny i niemiecki, wierzgać rytmem i warczeć słowem. Kiedy Bach nie jest trochę straszny i trochę brzydki, to mu czegoś brakuje”. Tego wieczoru Bach stał mocno na ziemi, z rozpostartymi skrzydłami sięgającymi do nieba. Wierzgał, warczał, śpiewał i … porywał słuchaczy.